Door Björn Prevaas

Soms komt er een term voorbij die je zelf had willen bedenken, omdat hij appelleert en resoneert. 'De oplossingenmachine' is zo'n term. Wouter Hart en Thom Verheggen introduceren hem in hun nieuwe, gelijknamige boek. 'De oplossingenmachine zet spannende vraagstukken om in kant-en-klare oplossingen. Dat lijkt verschrikkelijk aantrekkelijk, maar leidt vaak onbedoeld precies tot wat we eigenlijk níet willen. Zo pak je met iedere oplossing die je geeft, ergens ook iets van een ander af.' Dat 'iets' is onder meer de eigen verantwoordelijkheid, het eigenaarschap, om zelf een passende oplossing te bedenken en te realiseren.

Programma's functioneren in mijn optiek ook vaak als oplossingenmachines. Ze zijn er in veel gevallen al voordat degenen bij wie het achterliggende probleem ligt de verantwoordelijkheid hebben genomen om het zelf te onderzoeken en op te lossen, zonder de hulpconstructie van een programma. Daarbij denk ik in het bijzonder aan de staande organisatie(s), de lijn, de bateneigenaren; zij bij wie het programma al die goed bedoelde oplossingen 'kwijt moet' nadat ze zijn ontwikkeld. De programmamanager neemt veel eigenaarschap voor de verandering ('mijn programma') en onteigent op die manier degenen om wie het eigenlijk gaat.

Het gevolg is volgens Hart en Verheggen: 1) gevoel van moeten, 2) eigen kompas wordt uitgezet, 3) tegengestelde belangen verschijnen en 4) werkelijke vraagstuk raakt uit zicht. Super herkenbaar! De uitweg: 'geef niet de oplossing, geef het probleem'. Of zet het probleem in het licht. Dat werkt natuurlijk niet altijd (soms is het echt heel efficiënt wanneer iemand anders een oplossing bedenkt en realiseert), maar wel bij vraagstukken waarbij het belangrijk is dat de ander nadenkt over de mogelijke oplossing en zich daar eigenaar van voelt. Dan versterk je meteen ook diens afwegingsvermogen en het vormen van een beeld van wat goed werk is in die situatie.

Mooie uitdaging voor programmamanagers: geef niet de oplossing, geef het probleem. Of, anders gezegd, neem niet te veel eigenaarschap (hoeveel druk er ook op je wordt uitgeoefend om dat wel te doen), maar zorg ervoor dat dit verdeeld is over de sleutelspelers in de opgave en dan vooral degenen die doorgaan als jij gestopt bent. Anders loop je geheid in het mes van de oplossingenmachine.