Algemeen

PGM Open themagroep duurzaamheid: 

Terugblik bijeenkomst 7 september: samenwerking lijn- en programmaorganisatie

Tijdens deze bijeenkomst stond de samenwerking tussen de lijnorganisatie en de programmaorganisatie centraal. Tijdens deze bijeenkomst heeft Bouke Nederhof, adviseur programmamanagement, ons meegenomen in de theorie. Daarna hebben we gezamenlijk twee casussen besproken: Kamal Amain en Fay van Zeijl presenteerde een casus van de Gemeente Alkmaar en Arjan Raatgever de Regionale Energiestrategie Alblasserwaard.

• De interactie tussen lijnorganisatie en programmaorganisatie vanuit 3 perspectieven  (Bouke Nederhof)
  Presentatie (op te vragen via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)
• Casus 1: Gemeente Alkmaar (Fay van Zeijl & Kamal Amain)
  De Agenda Duurzaam Alkmaaren het doelen - inspanningen netwerk te vinden op de website van de Gemeente Alkmaar.
• Casus 2: Regionale Energie Strategie Alblasserwaard (Arjan Raatgever)
  Presentatie (op te vragen via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

Vooruitblik bijeenkomst januari 2024

• Eric de Jong, programmamanager bij de Gemeente Waalwijk, zal in januari/februari een presentatie houden over de verschillende fasen van een programma duurzaamheid. Eric heeft alle fasen van een programma (opstart, uitvoering, evaluatie, en het opstellen van een nieuw programma) doorlopen, inclusief alle hobbels op gebied van bemensing, eigenaarschap, besluitvorming en monitoring.
• We zoeken voor deze bijeenkomst nog voor een locatie, bij voorkeur in het midden van het land. Kan jouw organisatie dit verzorgen? Neem dan contact op met Eric (e-mail in de cc).

Oproep vanuit Bouke Nederhof: praktijkverhalen voor ‘interventiegids transitieopgaven’

• Er wordt binnen TG hard gewerkt aan een ‘interventiegids voor transitieopgaven’. Er wordt al veel geschreven over het werken aan – en versnellen van de grote maatschappelijke transities op het gebied van duurzaamheid en energietransitie. We zijn een gids aan het maken die laat zien welke concrete interventies je als programmamanager in kunt zetten om echt dingen te veranderen. We zoeken programmamanagers zoals jullie die we kunnen interviewen. Tijdens het interview maken we samen een learning history en brengen we de interventies in beeld die jij (of eventuele voorgangers) hebben ingezet. Mocht je interesse hebben, stuur dan even een mailtje aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Locatie: Pro Rail Utrecht

Opening Na een kort welkomstwoord door de gastheer, een introductiefilmpje van Pro Rail. Hoe gaat Pro Rail om met duurzaamheid.

Kennismaking Leuk om te zien dat er veel animo is voor de deze bijeenkomst en de aanwezigen komen uit alle windstreken maar ook uit een grote diversiteit aan vakgebieden. Wat ons bindt is programmatisch werken en duurzaamheid. Met behulp van een aantal actieve werkvormen leren we elkaar beter kennen.

Gedragsverandering in organisaties Odile had in de vorige bijeenkomst aangeboden om ons mee te nemen in dit onderwerp.

Het verslag is geen samenvatting van de presentatie maar de opmerkingen die de aanwezigen hebben geplaatst bij de verschillende onderwerpen die aanbod kwamen.

• Process of transition (curve)
• Klimaatpshychologie
• Klimaatdepressie

Maakt jou gedrag het verschil, unaniem JA.

Weet jij je carbon voetafdruk

De handafdruk → anderen inspireren wat is jou voetprint in hectares

Gemeente in totaal vertalen naar jou eigen gemeentelijke organisatie Duurzaam denken en doen is het belangrijkste

Mate van circulair uitvragen bij inkopen → inkopen

Vervoersarmoede

Doelgroep analyse elkaars taal spreken

Bewustwording vs gedrag, gedrag opent deuren

COM-B model Casi model gedragsbepalers, gedragsinterventies

Greendish advies voor de cateraar De norm omdraaien, VEGAN is het uitgangspunt en wil je vlees dan moet je dat aangeven.

Gedragsmodel → Odile Woordje belang→ vervangen door het woordje waarom willen Betekeninsvolle ervaring Bereidheid

Duurzame ambtenaar, duurzaam toevoegen in de ambtseed Workshop verduurzaam je directie. Footprintchallenge

Frequentie van overleg In amsterdam mag je 10% van je werktijd besteden als klimaattijd Duurzaam denken en doen is een doel

• Theory of Change
• Uitvoeringsagenda
• Systemisch denken

Mogen ambtenaren activisten zijn?

Opstandig om mooie dingen te realiseren

Klimaatevent met toezeggingen van GMT

Leuk idee toekomststoel, leeg maar altijd aan tafel. Om te denken aan de volgende generatie

Soorten Overheid, square Wise

• Ambtenaren zijn:
• Mogelijkmakers
• Proffessionals
• Duurzaam tenzij

Socratische gespreksvoering, aansluiten bij de waarden van de mensen/gesprekspartner

• Sturen op gedrag
• Operationele doelen
• Programma contract
• Uitvoeringsplan

Doel van het programma is ook het doel van de organisatie

Impactanalyse om naar de lijn organisatie te brengen

Governance → de positie van de programmamanager

Door Björn Prevaas

Soms komt er een term voorbij die je zelf had willen bedenken, omdat hij appelleert en resoneert. 'De oplossingenmachine' is zo'n term. Wouter Hart en Thom Verheggen introduceren hem in hun nieuwe, gelijknamige boek. 'De oplossingenmachine zet spannende vraagstukken om in kant-en-klare oplossingen. Dat lijkt verschrikkelijk aantrekkelijk, maar leidt vaak onbedoeld precies tot wat we eigenlijk níet willen. Zo pak je met iedere oplossing die je geeft, ergens ook iets van een ander af.' Dat 'iets' is onder meer de eigen verantwoordelijkheid, het eigenaarschap, om zelf een passende oplossing te bedenken en te realiseren.

Programma's functioneren in mijn optiek ook vaak als oplossingenmachines. Ze zijn er in veel gevallen al voordat degenen bij wie het achterliggende probleem ligt de verantwoordelijkheid hebben genomen om het zelf te onderzoeken en op te lossen, zonder de hulpconstructie van een programma. Daarbij denk ik in het bijzonder aan de staande organisatie(s), de lijn, de bateneigenaren; zij bij wie het programma al die goed bedoelde oplossingen 'kwijt moet' nadat ze zijn ontwikkeld. De programmamanager neemt veel eigenaarschap voor de verandering ('mijn programma') en onteigent op die manier degenen om wie het eigenlijk gaat.

Het gevolg is volgens Hart en Verheggen: 1) gevoel van moeten, 2) eigen kompas wordt uitgezet, 3) tegengestelde belangen verschijnen en 4) werkelijke vraagstuk raakt uit zicht. Super herkenbaar! De uitweg: 'geef niet de oplossing, geef het probleem'. Of zet het probleem in het licht. Dat werkt natuurlijk niet altijd (soms is het echt heel efficiënt wanneer iemand anders een oplossing bedenkt en realiseert), maar wel bij vraagstukken waarbij het belangrijk is dat de ander nadenkt over de mogelijke oplossing en zich daar eigenaar van voelt. Dan versterk je meteen ook diens afwegingsvermogen en het vormen van een beeld van wat goed werk is in die situatie.

Mooie uitdaging voor programmamanagers: geef niet de oplossing, geef het probleem. Of, anders gezegd, neem niet te veel eigenaarschap (hoeveel druk er ook op je wordt uitgeoefend om dat wel te doen), maar zorg ervoor dat dit verdeeld is over de sleutelspelers in de opgave en dan vooral degenen die doorgaan als jij gestopt bent. Anders loop je geheid in het mes van de oplossingenmachine.

Op 11 mei vond de netwerkbijeenkomst van PGM Open plaats over een programmatische gebiedsgerichte aanpak. Gerard Snel, voormalig programmamanager van MoVe (Programma Mobiliteit en Verstedelijking Rotterdam-Den Haag) en Guido Jochems, programmamanager van de ‘Gestelse buurt’ in den Bosch trapten af met een korte presentatie over hun gebiedsgerichte programma en vertelden iets over de specifieke opgaven, de organisatie en de context. Hun sheets zijn beschikbaar.

De aanwezigen gingen, ook op basis van eigen ervaringen, in gesprek over de specifieke aandachtspunten die spelen bij gebiedsprogramma’s.

In Nederland worden we op dit moment steeds vaker geconfronteerd met meerdere opgaven die gelijktijdig samenkomen in dezelfde fysieke gebieden. Het gaat dan bijvoorbeeld over doelen voor duurzame energiebronnen en systemen, mobiliteitsopgaven en het bouwen van woningen, maar tegelijkertijd ook over stikstofreductie, behoud van voldoende zoetwater(kwaliteit) en klimaatadaptatie. Om deze opgaven bij elkaar te brengen wordt steeds vaker in gebiedsprogramma’s gewerkt: in het landelijk gebied, in stedelijke gebieden, in het rivierengebied, rondom natuur, in wijken, etc. We zien op meerdere plekken zoektochten naar de juiste programmatische aanpak voor gebiedsgerichte programma’s.

Er zijn een paar belangrijke specifieke aandachtpunten benoemd voor gebiedsprogramma’s:

• Net als in veel andere programma’s komen verschillende opgaven en doelen samen, maar in dit geval zijn die opgaven vaak ook al als programma georganiseerd (energieprogramma, programma leefbaarheid, gezondheid). Het gebiedsprogramma ‘kantelt’ deze sectorale doelen naar een specifiek gebied. Hoe organiseer je dat?
• Dat gebied heeft in zichzelf ook al functies en inwoners met belangen. Hoe vind je een balans tussen wat het gebied wil/de identiteit van het gebied en de opgaven, die soms ook ‘van boven’ komen?
• De ruimtelijke beperking van een gebied kan betekenen dat in het gebied nog moeilijk keuzes moeten worden gemaakt tussen opgaven, niet alles kan overal?
• De fysieke context kent ook fysieke beperkingen, in termen van de draagkracht van de ondergrond/het bodem en watersysteem. Hoe neem je dat mee?
• Een gebied is geen eiland, maar sluit weer aan op andere gebieden. Hoe baken je je gebied af en hoe stem je af met andere gebieden en bijbehorende partijen?
• Omdat er doelen en belangen zijn bij inwoners in het gebied zelf en opgaven en doelen die van buitenaf komen (bijvoorbeeld: meer wegen of verduurzaming woningvoorraad), is er betrokkenheid nodig van partijen buiten of boven over het gebied en betrokkenheid van partijen in het gebied.
• Hoe organiseer je dan de governance van je programma, wie maak je eigenaar en hoe geef je de participatie in je programma vorm?

Niet op alle aandachtspunten zijn al antwoorden beschikbaar. Het is vaak nodig om op meerdere schaalniveaus iets te organiseren, in het gebied en boven het gebied uit. Ook lijken batenmanagement en een vorm van raakvlakkenmanagement een belangrijk rol te kunnen vervullen. Daarnaast is het werken in gebiedsprogramma’s vooral heel leuk en interessant!

Mochten er mensen zijn die graag verder willen uitwisselen over gebiedsgerichte programma’s en/of daarop aanpakken willen ontwikkelen: PGM Open kan je ondersteunen in het bijeenbrengen van geïnteresseerden. Wel vragen we deelnemers zelf de bijeenkomsten te hosten en voor te bereiden. Heb je interesse en wil je in contact komen met anderen, stuur dan een mailtje naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..